ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ

Τι σημαίνει GMT;

Τα αρχικά GMT προέρχονται από το Greenwich Mean Time, δηλαδή τον μέσο χρόνο του Greenwich, ο οποίος ιστορικά χρησιμοποιήθηκε ως σημείο αναφοράς για τον προσδιορισμό των ζωνών ώρας.

Σήμερα, ως επιστημονικό πρότυπο χρησιμοποιείται κυρίως το UTC (Coordinated Universal Time), όμως ο όρος GMT έχει παραμείνει στην ωρολογοποιία για να περιγράψει τη λειτουργία δεύτερης ζώνης ώρας.

Η βασική διαφορά ενός GMT ρολογιού από ένα συνηθισμένο ρολόι βρίσκεται στην ύπαρξη ενός επιπλέον δείκτη 24 ωρών.

Ο συνηθισμένος ωροδείκτης πραγματοποιεί μία πλήρη περιστροφή του καντράν κάθε 12 ώρες.

Ο GMT δείκτης, αντίθετα, πραγματοποιεί μία πλήρη περιστροφή κάθε 24 ώρες.

Για τον λόγο αυτό συνοδεύεται από μία κλίμακα 24 ωρών. Η κλίμακα αυτή μπορεί να βρίσκεται πάνω στο καντράν ή, όπως συμβαίνει σε πολλά χαρακτηριστικά GMT ρολόγια, πάνω στην περιστρεφόμενη στεφάνη.

Έτσι, ο χρήστης μπορεί να έχει:

• την τοπική ώρα από τον κανονικό ωροδείκτη,
• μία δεύτερη ζώνη ώρας από τον GMT δείκτη,
• και, σε ορισμένες κατασκευές, μία τρίτη ζώνη ώρας με τη βοήθεια της περιστρεφόμενης στεφάνης.

Πώς λειτουργεί ο GMT μηχανισμός;

Η λειτουργία αυτή απαιτεί ένα πρόσθετο σύστημα γραναζιών μέσα στον μηχανισμό.

Ο GMT δείκτης πρέπει να κινείται με διαφορετική σχέση μετάδοσης από τον κανονικό ωροδείκτη, έτσι ώστε να ολοκληρώνει μία περιστροφή σε 24 ώρες αντί για 12.

Με απλά λόγια, ο μηχανισμός πρέπει να «γνωρίζει» ότι για τον συγκεκριμένο δείκτη μία πλήρης ημέρα αντιστοιχεί σε μία μόνο περιστροφή.

Αυτό είναι που επιτρέπει στον GMT δείκτη να δείχνει όχι μόνο την ώρα αλλά και αν αυτή αντιστοιχεί σε ημέρα ή νύχτα.

Για παράδειγμα, εάν ο δείκτης δείχνει στην ένδειξη 10 της 24ωρης κλίμακας, γνωρίζουμε ότι πρόκειται για 10:00 το πρωί. Εάν βρίσκεται στην ένδειξη 22, πρόκειται για 22:00, δηλαδή 10:00 το βράδυ.

Η 24ωρη ένδειξη επομένως εξαλείφει μία από τις βασικές ασάφειες της συμβατικής ένδειξης 12 ωρών.

Σε ποιους απευθύνεται ένα GMT ρολόι;

Η λειτουργία GMT δημιουργήθηκε για ανθρώπους που χρειάζονται πρακτική ένδειξη περισσότερων από μία ζωνών ώρας.

Ένα τέτοιο ρολόι μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε:

• Πιλότους και επαγγελματίες της αεροπορίας, οι οποίοι συχνά μετακινούνται μεταξύ διαφορετικών χρονικών ζωνών.
• Συχνά ταξιδιώτες, οι οποίοι θέλουν να γνωρίζουν τόσο την ώρα στον τόπο όπου βρίσκονται όσο και την ώρα στην πατρίδα τους.
• Ναυτικούς, οι οποίοι μπορεί να χρειάζεται να αναφέρονται σε διαφορετικές χρονικές ζώνες κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού.
• Επαγγελματίες με διεθνή δραστηριότητα, οι οποίοι επικοινωνούν καθημερινά με συνεργάτες ή πελάτες σε άλλες χώρες.
• Συλλέκτες ρολογιών, για τους οποίους η λειτουργικότητα και η μηχανική πολυπλοκότητα ενός GMT αποτελούν από μόνες τους σημαντικό χαρακτηριστικό.

Για κάποιον που ταξιδεύει μία ή δύο φορές τον χρόνο, η λειτουργία μπορεί να μην είναι απαραίτητη. Για έναν άνθρωπο όμως που βρίσκεται συχνά ανάμεσα σε διαφορετικές ηπείρους, μπορεί να γίνει ιδιαίτερα πρακτική.

Πώς χρησιμοποιούμε ένα GMT όταν ταξιδεύουμε;

Ας υποθέσουμε ότι κάποιος ταξιδεύει από την Αθήνα στη Νέα Υόρκη.

Πριν από το ταξίδι, μπορεί να έχει ρυθμίσει τον GMT δείκτη ώστε να δείχνει την ώρα της Αθήνας, δηλαδή την ώρα αναφοράς του.

Όταν φτάσει στη Νέα Υόρκη, σε ένα GMT ρολόι με ανεξάρτητα ρυθμιζόμενο τοπικό ωροδείκτη, μπορεί να μετακινήσει τον κανονικό ωροδείκτη στην τοπική ώρα της Νέας Υόρκης, χωρίς να αλλάξει την ένδειξη του GMT.

Έτσι, με μία ματιά μπορεί να γνωρίζει:

κανονικός ωροδείκτης → Νέα Υόρκη

GMT δείκτης → Αθήνα

Αυτό είναι και το βασικό πλεονέκτημα της λειτουργίας.

Δεν χρειάζεται να θυμόμαστε ή να υπολογίζουμε συνεχώς τη διαφορά μεταξύ των δύο πόλεων.

Πώς ρυθμίζουμε την περιστρεφόμενη στεφάνη για να διαβάσουμε τρίτη ζώνη ώρας;

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά ορισμένων GMT ρολογιών.

Πρέπει όμως πρώτα να γίνει μία σημαντική διευκρίνιση:

Δεν μπορεί κάθε GMT ρολόι να δείξει τρεις ζώνες ώρας.

Για να γίνει αυτό, πρέπει ο συγκεκριμένος σχεδιασμός να διαθέτει κατάλληλη περιστρεφόμενη 24ωρη στεφάνη, η οποία να μπορεί να συνεργαστεί με τον GMT δείκτη.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Rolex GMT-Master II. Η Rolex περιγράφει συγκεκριμένα τη χρήση της περιστρεφόμενης στεφάνης για την ένδειξη μίας εναλλακτικής χρονικής ζώνης.

Η διαδικασία γίνεται ως εξής.

1. Βάζουμε τη στεφάνη στη θέση μηδέν
Πρώτα τοποθετούμε τη στεφάνη στη ουδέτερη θέση.
Αυτό σημαίνει ότι το τρίγωνο της στεφάνης πρέπει να βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το 12 του καντράν.
Σε αυτή τη θέση, ο GMT δείκτης διαβάζεται κανονικά πάνω στην 24ωρη κλίμακα της στεφάνης και μας δείχνει την ώρα αναφοράς. 

2. Υπολογίζουμε τη διαφορά ώρας
Στη συνέχεια υπολογίζουμε πόσες ώρες διαφορά έχει η ζώνη που θέλουμε να εμφανίσουμε από την ώρα αναφοράς.
Εδώ είναι το σημείο που χρειάζεται προσοχή:
Αν η τρίτη ζώνη βρίσκεται ανατολικά και είναι μπροστά από την ώρα αναφοράς, περιστρέφουμε τη στεφάνη αριστερόστροφα.
Αν η τρίτη ζώνη βρίσκεται δυτικά και είναι πίσω από την ώρα αναφοράς, περιστρέφουμε τη στεφάνη δεξιόστροφα.
Και στις δύο περιπτώσεις μετακινούμε τη στεφάνη κατά τόσα κλικ όσες είναι οι ώρες της διαφοράς. Στο GMT-Master II η στεφάνη έχει 24 ωριαίες θέσεις.

3. Διαβάζουμε τον GMT δείκτη πάνω στη νέα θέση της στεφάνης
Το σημαντικό είναι ότι δεν μετακινούμε τον GMT δείκτη.
Μετακινούμε μόνο τη στεφάνη.
Ο GMT δείκτης συνεχίζει να κινείται κανονικά μία φορά κάθε 24 ώρες. Επειδή όμως πλέον βρίσκεται απέναντι από διαφορετικές ενδείξεις της στεφάνης, μας δίνει την ώρα της νέας χρονικής ζώνης.

Με άλλα λόγια:

Ο δείκτης μένει σταθερός ως προς την κίνησή του - μετακινούμε την κλίμακα κάτω από αυτόν.

Αυτό είναι το «κόλπο» της λειτουργίας.

Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα

Ας υποθέσουμε ότι η ώρα αναφοράς μας είναι η Γενεύη και θέλουμε να γνωρίζουμε παράλληλα την ώρα στο Τόκιο.

Το Τόκιο βρίσκεται 8 ώρες μπροστά από τη Γενεύη.

Αρχικά:

1. Τοποθετούμε το τρίγωνο της στεφάνης στις 12.
2. Ο GMT δείκτης δείχνει την ώρα της Γενεύης.
3. Επειδή το Τόκιο βρίσκεται 8 ώρες μπροστά, περιστρέφουμε τη στεφάνη 8 κλικ αριστερόστροφα.
4. Τώρα διαβάζουμε τον ίδιο GMT δείκτη πάνω στη νέα θέση της 24ωρης κλίμακας.

Η ένδειξη που προκύπτει είναι η ώρα του Τόκιο.

Αυτό ακριβώς είναι το παράδειγμα που δίνει και η ίδια η Rolex στις οδηγίες χρήσης του GMT-Master II: για την εμφάνιση της ώρας του Τόκιο, όταν η ώρα αναφοράς είναι η Γενεύη, η στεφάνη μετακινείται 8 θέσεις αριστερόστροφα.

Αντίστοιχα, εάν θέλουμε να εμφανίσουμε μία ζώνη ώρας που βρίσκεται, για παράδειγμα, 5 ώρες πίσω από την ώρα αναφοράς, περιστρέφουμε τη στεφάνη 5 κλικ δεξιόστροφα.

Με μία φράση:

Μπροστά → αριστερόστροφα.
Πίσω → δεξιόστροφα.
Μία ώρα διαφορά → ένα κλικ.

Αυτή είναι ίσως η πιο απλή «φόρμουλα» για να θυμάται κάποιος τη λειτουργία.

Και πώς διαβάζουμε τρεις ώρες ταυτόχρονα;

Στην περίπτωση ενός GMT-Master II μπορούμε να έχουμε ταυτόχρονα δύο βασικές ενδείξεις με τη στεφάνη στην ουδέτερη θέση:

Ο κανονικός ωροδείκτης → τοπική ώρα

Ο GMT δείκτης + 24ωρη στεφάνη στη θέση μηδέν → ώρα αναφοράς

Εάν όμως περιστρέψουμε τη στεφάνη για να εμφανίσουμε μία τρίτη ζώνη:

Ο κανονικός ωροδείκτης → τοπική ώρα

Ο GMT δείκτης + μετατοπισμένη στεφάνη → εναλλακτική τρίτη ζώνη

Στην τελευταία περίπτωση, η ώρα αναφοράς δεν εμφανίζεται πλέον από τη στεφάνη, αφού η κλίμακά της έχει μετακινηθεί. Αυτό είναι ένα σημαντικό σημείο που συχνά δημιουργεί σύγχυση.

Άρα, η δυνατότητα της «τρίτης ζώνης» δεν σημαίνει ότι έχουμε τρεις ανεξάρτητους δείκτες που δείχνουν τρεις ώρες. Έχουμε δύο δείκτες ώρας και μία μετακινούμενη 24ωρη κλίμακα, η οποία επιτρέπει στον GMT δείκτη να χρησιμοποιηθεί για μία διαφορετική χρονική ζώνη. citeturn0search1

Γιατί η στεφάνη έχει 24 ώρες;

Η απάντηση βρίσκεται στον ίδιο τον GMT δείκτη.

Αφού ο δείκτης πραγματοποιεί μία περιστροφή κάθε 24 ώρες, πρέπει να διαβάζεται πάνω σε μία αντίστοιχη 24ωρη κλίμακα.

Η περιστρεφόμενη στεφάνη λειτουργεί ουσιαστικά σαν ένα κινητό σημείο αναφοράς.

Μετακινώντας την, αλλάζουμε τη σχέση μεταξύ του GMT δείκτη και της 24ωρης κλίμακας.

Στο Rolex GMT-Master II, η στεφάνη περιστρέφεται αμφίδρομα και «κλειδώνει» σε 24 διαφορετικές ωριαίες θέσεις. Η σχεδίασή της επιτρέπει στον χρήστη να τη μετακινεί με ακρίβεια κατά μία ώρα κάθε φορά.

GMT και θερινή ώρα

Υπάρχει, βέβαια, μία ακόμη παράμετρος που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στην πραγματική χρήση ενός GMT: η θερινή ώρα.

Η διαφορά μεταξύ δύο χωρών δεν είναι απαραίτητα σταθερή καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, καθώς ορισμένες χώρες εφαρμόζουν αλλαγή μεταξύ θερινής και χειμερινής ώρας ενώ άλλες όχι.

Επομένως, όταν χρησιμοποιούμε ένα GMT ρολόι για ταξίδια ή για επικοινωνία με άλλη χώρα, πρέπει να γνωρίζουμε την πραγματική διαφορά ώρας της συγκεκριμένης ημερομηνίας.

Ο μηχανισμός του ρολογιού φυσικά δεν «γνωρίζει» ποια χώρα εφαρμόζει θερινή ώρα. Η σωστή ρύθμιση παραμένει ευθύνη του χρήστη.

Ένα μηχανικό εργαλείο στον καρπό

Η λειτουργία GMT είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της φιλοσοφίας πίσω από πολλές σημαντικές εξελίξεις στην ωρολογοποιία.

Πρόκειται για μία λειτουργία που δημιουργήθηκε από μία πραγματική ανάγκη: την ανάγκη να μπορούμε να γνωρίζουμε περισσότερες από μία χρονικές ζώνες.

Σήμερα, ένα κινητό τηλέφωνο μπορεί να μας δώσει αυτή την πληροφορία σε λίγα δευτερόλεπτα. Παρ' όλα αυτά, ένα μηχανικό GMT ρολόι εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη γοητεία, ακριβώς επειδή η ίδια πληροφορία παράγεται από ένα σύστημα γραναζιών, αξόνων, δεικτών και μηχανικών εξαρτημάτων που λειτουργούν χωρίς ηλεκτρονικά κυκλώματα.

Και στην περίπτωση ενός GMT με περιστρεφόμενη 24ωρη στεφάνη, η λειτουργία γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.

Με έναν μόνο επιπλέον δείκτη και μία έξυπνα σχεδιασμένη στεφάνη, το ρολόι μπορεί να μας επιτρέψει να έχουμε πρόσβαση σε περισσότερες από μία χρονικές ζώνες, μετατρέποντας ένα περίπλοκο μηχανικό σύστημα σε μία απλή και πρακτική καθημερινή λειτουργία.

Αυτός είναι ίσως και ο καλύτερος τρόπος για να καταλάβουμε τι πραγματικά σημαίνει υψηλή ωρολογοποιία: όχι απλώς περισσότερα εξαρτήματα, αλλά έξυπνη μηχανική που μετατρέπει μία περίπλοκη λειτουργία σε κάτι απλό και εύχρηστο για τον άνθρωπο που φορά το ρολόι.