ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ

Κατά τη συντήρηση ενός ρολογιού, ένα από τα σημεία που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή είναι το σπείρωμα της θήκης και του βιδωτού καπακιού. Η επαναλαμβανόμενη συναρμολόγηση και αποσυναρμολόγηση, σε συνδυασμό με την επαφή δύο μεταλλικών επιφανειών, μπορεί να οδηγήσει σε ένα φαινόμενο γνωστό ως Galling.

Το Galling είναι μία μορφή φθοράς προσκόλλησης (adhesive wear). Εμφανίζεται όταν δύο μεταλλικές επιφάνειες που βρίσκονται υπό πίεση ολισθαίνουν μεταξύ τους και δημιουργούνται μικροσκοπικές συγκολλήσεις μεταξύ των επιφανειών. Καθώς η κίνηση συνεχίζεται, οι συγκολλήσεις αυτές σπάζουν και προκαλούν μεταφορά μετάλλου από τη μία επιφάνεια στην άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία ανωμαλιών στο σπείρωμα και, σε προχωρημένο στάδιο, η εμπλοκή του καπακιού.

Πώς εμφανίζεται στο ρολόι

Στα ρολόγια το φαινόμενο αφορά κυρίως τα βιδωτά καπάκια. Κατά την περιστροφή του καπακιού, οι επιφάνειες των δύο σπειρωμάτων βρίσκονται σε συνεχή ολίσθηση και δέχονται τοπικά σημαντικές πιέσεις.

Εάν η λίπανση είναι ανεπαρκής, η επιφανειακή κατάσταση δεν είναι σωστή ή ασκηθεί υπερβολική δύναμη, οι μεταλλικές επιφάνειες μπορούν να έρθουν σε έντονη άμεση επαφή. Η τριβή αυξάνεται, δημιουργείται θερμότητα και μπορεί να αρχίσει η μεταφορά υλικού.

Αρχικά το πρόβλημα μπορεί να είναι σχεδόν ανεπαίσθητο. Το καπάκι όμως αρχίζει να περιστρέφεται πιο δύσκολα και η κίνηση γίνεται τραχιά. Εάν ο τεχνίτης συνεχίσει να ασκεί δύναμη, το Galling μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα και να οδηγήσει σε πλήρη εμπλοκή του σπειρώματος.

Ποιοι παράγοντες το προκαλούν;

Το Galling δεν οφείλεται σε μία μόνο αιτία. Οι σημαντικότεροι παράγοντες είναι: 

Έλλειψη ή ανεπαρκής λίπανση

Όταν το σπείρωμα βιδώνεται στεγνό, αυξάνεται η άμεση επαφή των μεταλλικών επιφανειών και συνεπώς η πιθανότητα προσκόλλησης.

Υπερβολική πίεση και ροπή

Η υπερβολική σύσφιξη αυξάνει τα φορτία που αναπτύσσονται στις επιφάνειες των σπειρωμάτων.

Μεγάλη ταχύτητα περιστροφής

Η γρήγορη σύσφιξη αυξάνει τη θερμότητα που παράγεται από την τριβή και μπορεί να επιταχύνει το φαινόμενο. Για τον λόγο αυτό συνιστάται ελεγχόμενη και ομαλή περιστροφή.

Κακή κατάσταση του σπειρώματος

Γρέζια, παραμορφώσεις, ή υπολείμματα από προηγούμενη φθορά δημιουργούν σημεία αυξημένης πίεσης.

Ρύποι και μεταλλικά κατάλοιπα

Ένα σπείρωμα που δεν έχει καθαριστεί σωστά πριν από τη συναρμολόγηση μπορεί να παρουσιάσει αυξημένη τριβή και φθορά.

Λανθασμένη έναρξη του καπακιού

Εάν το καπάκι δεν τοποθετηθεί σωστά και τα σπειρώματα δεν ευθυγραμμιστούν, μπορεί να προκληθεί cross-threading. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι Galling, μπορεί όμως να προκαλέσει μεγάλη τοπική καταπόνηση και να καταστρέψει το σπείρωμα.

Θήκες από λευκόχρυσο και πλατίνα

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις θήκες από λευκόχρυσο και πλατίνα, καθώς πρόκειται για πολύτιμα μέταλλα και η επισκευή ενός σοβαρά κατεστραμμένου σπειρώματος μπορεί να είναι δύσκολη.

Δεν πρέπει όμως να θεωρούμε ότι το Galling προκαλείται απλώς επειδή ένα μέταλλο είναι «μαλακό». Η συμπεριφορά εξαρτάται από τον συνδυασμό των υλικών, την επιφανειακή κατεργασία, την πίεση, την ταχύτητα ολίσθησης και τη λίπανση.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένα σπείρωμα θήκης από πολύτιμο μέταλλο πρέπει να αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη προσοχή, ανεξάρτητα από το εάν πρόκειται για χρυσό, λευκόχρυσο ή πλατίνα.

 Η πρόληψη είναι η καλύτερη αντιμετώπιση

Η πρόληψη του Galling είναι σχετικά απλή και πρέπει να αποτελεί μέρος της σωστής διαδικασίας συντήρησης.

Πριν από την τοποθέτηση του καπακιού:

1. Καθαρίζουμε σχολαστικά το σπείρωμα.
2. Ελέγχουμε την κατάστασή του για γρέζια, χαραγές ή μεταφορά μετάλλου.
3. Χρησιμοποιούμε κατάλληλο λιπαντικό για το συγκεκριμένο σπείρωμα.
4. Εφαρμόζουμε το λιπαντικό σε μικρή και ελεγχόμενη ποσότητα.
5. Τοποθετούμε το καπάκι σωστά, χωρίς πίεση.
6. Το περιστρέφουμε αργά και ομαλά.
7. Δεν αυξάνουμε τη δύναμη εάν παρουσιαστεί ασυνήθιστη αντίσταση.

Η λίπανση των σπειρωμάτων αποτελεί μία από τις βασικότερες μεθόδους πρόληψης του Galling, ενώ η μείωση της ταχύτητας συναρμολόγησης αποτελεί επίσης αποτελεσματικό μέτρο.

Fomblin

Στην ωρολογοποιία χρησιμοποιείται για τον σκοπό αυτό και Fomblin, ένα λιπαντικό της οικογένειας των PFPE. Η χρήση του σε σπειρώματα θηκών αποτελεί γνωστή πρακτική στην ωρολογοποιία για την αποφυγή εμπλοκής κατά το κλείσιμο και το μελλοντικό άνοιγμα του καπακιού.

Το σημαντικό είναι να εφαρμόζεται πολύ μικρή ποσότητα και μόνο στο καθαρό σπείρωμα. Η υπερβολική ποσότητα δεν προσφέρει καλύτερη προστασία και μπορεί να συγκρατήσει ρύπους.

Το Fomblin, όπως και οποιοδήποτε άλλο κατάλληλο λιπαντικό, δεν επισκευάζει ένα ήδη κατεστραμμένο σπείρωμα. Η χρήση του αφορά κυρίως την πρόληψη. Για σοβαρά φθαρμένο σπείρωμα απαιτείται προηγουμένως τεχνικός έλεγχος και, εφόσον χρειάζεται, αποκατάσταση.

Τι πρέπει να προσέξει ο ιδιοκτήτης ενός ρολογιού;

Το Galling δεν είναι πρόβλημα που μπορεί εύκολα να αναγνωρίσει ο ιδιοκτήτης πριν εξελιχθεί. Ένα σημαντικό προειδοποιητικό σημάδι όμως είναι η ασυνήθιστη δυσκολία κατά το άνοιγμα ή το κλείσιμο του βιδωτού καπακιού.

Εάν ένα καπάκι που συνήθως περιστρέφεται ομαλά ξαφνικά παρουσιάζει έντονη αντίσταση, δεν πρέπει να επιχειρηθεί το άνοιγμα με μεγαλύτερη δύναμη.

Η προσπάθεια μπορεί να επιδεινώσει τη φθορά και να μετατρέψει ένα μικρό πρόβλημα σε σοβαρή ζημιά στο σπείρωμα.

Για τον λόγο αυτό, η εργασία πρέπει να πραγματοποιείται από εξειδικευμένο τεχνίτη ωρολογοποιό, με τα κατάλληλα εργαλεία και τις σωστές διαδικασίες.

Συμπέρασμα

Το Galling είναι ένα φαινόμενο που μπορεί να προκαλέσει σημαντική φθορά στα σπειρώματα των θηκών των ρολογιών και ιδιαίτερα στα βιδωτά καπάκια.

Η καθαριότητα, ο έλεγχος του σπειρώματος, η σωστή λίπανση, η σωστή τοποθέτηση και η ελεγχόμενη περιστροφή αποτελούν τα βασικά μέτρα πρόληψης.

Ιδιαίτερα στα ρολόγια από λευκόχρυσο και πλατίνα, όπου η αξία της θήκης είναι υψηλή, η πρόληψη έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Για τον τεχνίτη, η βασική αρχή είναι απλή:

Εάν ένα καπάκι δεν περιστρέφεται ομαλά, δεν ασκούμε περισσότερη δύναμη. Σταματάμε, ελέγχουμε και εντοπίζουμε την αιτία.

Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγεται όχι μόνο το Galling, αλλά και μία από τις πιο δυσάρεστες και δαπανηρές ζημιές που μπορεί να προκληθούν κατά τη συντήρηση ενός ρολογιού.